ساس

 

ساس

ساس معمولی

طبقه‌بندی علمی

فرمانرو:	جانوران
شاخه:	بندپایان
رده:	حشرات
راسته:	نیم‌بالان^[۱]
زیرراسته:	ناجوربالان^[۲]
خانواده:	بسترساسان کیرکالدی، ۱۹۰۹

سرده‌ها و گونه‌ها

سرده Cimex

• Cimex lectularius
• Cimex hemipterus (C. rotundatus)
• Cimex pilosellus
• Cimex pipistrella

سرده Leptocimex

• Leptocimex boueti

سرده Haematosiphon

• Haematosiphon inodora

سرده Oeciacus

• Oeciacus hirudinis
• Oeciacus vicarius

سرده Afrocimex

• Afrocimex constrictus

ساس حشره‌ای از راسته نیم‌بالان و خانوادهٔ بسترساسان (Cimicidae) است.

ساس از کک بزرگ‌تر است و لای درز تشک و متکا و شکاف اجناس چوبی مخفی می‌شود و شب خارج شده و به انسان نیش می‌زند.^[۳]

ساس از راه خون‌خوراکی از انسان و دیگر جانداران خون‌گرم تغذیه می‌کند.^[۴]

دو نوع ساس که از نظر بهداشتی برای انسان اهمیت دارد، ساس معمولی (ساس تختخواب، Cimex lectularius) و ساس گرمسیری (Cimex hemipterus) هستند. این دو نوع ساس از روی پیش‌سینه یعنی بخش اول سینه از هم تشخیص داده می‌شوند.^[۵]

چرخه زندگی

در محل سکونت انسان مانند منازل، هتل‌ها، خوابگاه‌ها، زندان‌ها، سرباز خانه‌ها، بیمارستان‌ها، سرای سالمندان و... یافت میشود. این انگل‌ها در شکاف دیوار، کف خانه‌ها، اثاثیه، لابلای کارتن‌ها، پشت کاغذ دیواری، کمدها و درهای چوبی و قفسهٔ کتابخانه‌ها مبلمان، تشک‌ها، و پشتی‌ها مخفی میشوند. در شب و نور کم فعال هستند و از میزبان خفته تغذیه می‌کنند. اگر انسان در دسترس آن‌ها نباشد از سایر حیوانات خونخواری می‌کنند. ساس‌ها هنگام خونخواری ۳ یا ۴ بار با فاصله چند دقیقه شخص را می‌گزند تا سیر شوند.

ماده بالغ روزی ۲-۳ تخم می‌گذارد. که در طول زندگی جمعا ۲۰۰-۵۰۰ تخم می‌رسد. تخم‌های یک میلیمتری سفید مروارید شکل اند. در مکانهای یاد شده قرار داده میشوند. زمان باز شدن تخم‌ها که معمولاً ۱۰-۹ روز بعد از جنیندار شدن است به درجه حرارت بستگی دارد. ۵ مرحله نمفی وجود دارد. که هر مرحله قبل از پوست اندازی به یک وعده خون نیاز دارد تا تبدیل به مرحله بعدی گردد.

مراحل تخم تا بلوغ کامل و تخم گذاری مجدد بسته به حرارت محیط بین ۱۹-۷ هفته متغیر است. در حرارت ۲۷ درجه تخم‌ها در کمتر از یک هفته شکفته می‌شوند. درطول سال چند نسل ساس بوجود می‌آید. در دسترس بودن منبع خون در زمان تولید مثل تاثیر می‌گذارد. ساس‌های بالغ در تابستان هر هفته تغذیه می‌کنند. در ماه‌های سرد تر تغذیه آنها کمتر صورت می‌گیرد. در زمستان چیزی نمی‌خورند و در بهار برای تغذیه ظاهر می‌شوند. ساس‌ها گرسنگی را تا ۵۵۰ روز تحمل میکنند! خانه‌های مستأجری بیشتر در معرض آلودگی قرار دارند.

درمان

خارش ناشی از گزش ساس‌ها به درمان‌های علامتی پاسخ می‌دهد.

کنترل:

• بهسازی محیط
• سم‌پاشی

بهسازی محیط:

• دور انداختن وسایل آلوده و سوزاندن آنها
• حذف درزها و شکاف‌ها و برداشتن کاغذهای دیواری
• گچ کردن ساختمان(در ساختمانهایی که گل – گچ هستند یا درز و شکاف در کف و دیوار دارند)
• دوغاب کف ساختمان با سیمان
• پهن کردن وسایل خانه در آفتاب

بعضی از لباسها را با جوشاندن سالمسازی کنید. در صورتی که حجم آلودگی پایین باشد با رعایت مسائل ایمنی می‌توان با مشعل‌های گازی شکاف‌ها و درزها را حرارت داد (باید مواظب اشتعال و سایل سوزنده و سیم کشی برق داخل و خارج دیوارها باشید) استفاده از جارو برقی می‌تواند مفید باشد به شرط این‌که از کیسهٔ یک‌بار مصرف استفاده شود و در نهایت کیسه سوزانده یا جوشانده شود در صورتی که کیسه یک‌بار مصرف در دسترس نباشد، کیسه را فوراً بعد از جاروکشی بجوشانید.

سموم مؤثر بر ساس‌ها:

سم HCH و سم BHC سم دی اکساکارب و سم بندیو کارب، سم ددت، سم دیازینون سم فن کلروفوس، یودفن فوس لیندین، مالاتیون و پرویوکسور موثر هستند. اضافه کردن پیرترین یا پیرتروئیدهای ترکیبی مثل بیورزمترین مفید است چون باعث خارج شدن ساس از پناهگاه هایشان می‌شود و تماس آنها را با سطوح سمپاشی شده افزایش می‌یابد. سمپاشی به صورت دستی یا کمپرسی روی دیوارها و کف اطاقها صورت می‌گیرد. رختخواب کودکان و گهواره اطفال نباید سمپاشی شود. در این مورد لباس‌ها و… را بجوشانید.

ّّّّپشه ها

پشه ها را بيشتر بشناسيم پشه‌ها جزو خـانـواده حشـرات دوبــال به نام كوليسيده CULICIDAE مي‌باشند. آنوفل ها، كولكس(پشه معمولي) و آئدس ها از دسته هاي مهم پشه‌ها هستند. بيش از 2800 گونه پشه در سراسر جهان وجود دارد. سرعت بال زدن پشه‌ها 500 تا 600 بار در ثانيه مي‌باشد. وزن يك پشه 2 تا 2.5 ميلي گرم است. سرعت پرواز پشه‌ها 1.6 تا  2.4 كيلومتر در ساعت است. بدن پشه‌ها از سه قسمت سر، سينه و شكم تشكيل يافته است. پشه‌ها 6 پاي بند بند دارند و يك خرطوم(نيش). پشه ماده معمولا بزرگتر از پشه نر مي‌باشد. خرطوم پشه ماده طويل تر بوده و مناسب مكيدن خون است. شاخك هاي پشه نر پر پشت و پر مو بوده اما شاخك هاي پشه ماده نخ مانند و داراي چند موي اندك است. طول عمر پشه نر در حدود يك هفته و پشه ماده 7 تا 100 روز مي‌باشد. پشه‌ها جانوراني خونسرد مي‌باشند بنابراين پشه‌هاي ماده قادرند در فصول سرد سال به خواب زمستاني فرو روند. حتي تا 6 ماه. شكارچيان طبيعي پشه‌ها شامل خفاشها، پرندگان، عنكبوت ها، سخت پوستان از جمله خرچنگها، ماهيها و سنجاقك ها ميباشند. پشه‌هاي نر و ماده براي تامين انرژي پرواز از شهد گلها و گياهان تغذيه ميكنند. پشه‌هاي نر هيچگاه از خون تغذيه نميكنند و نيش نمي زنند. پشه‌هاي ماده به خون نياز دارند اما نه براي تامين انرژي. پشه‌هاي ماده براي توليد و نمو تخم هاي خود نياز به پروتئين موجود در خون دارد. همه گونه هاي پشه انسان را نمي گزند، برخي از پشه‌هاي ماده، پستانداران، برخي پرندگان، برخي اسب ها، برخي لاك پشتها و يا حتي قورباغه ها را به انسان ترجيح ميدهند. خرطوم و  نيش پشه ماده از دو كانال مجزا تشكيل يافته، يك مجراي بزاقي و ك مجرا براي مكيدن خون. علت اينكه نيش پشه درد ندارد اين است كه نيش پشه بسيار دندانه دار بوده و با سوزن آمپول كه سطحي هموار دارد متفاوت است. دندانه دار بودن نيش پشه سبب ميگردد تا تعداد نقاط تماس آن با پوست بدن به حداقل رسيده و اعصاب حسي كمتري تحريك گردند. پشه ماده هنگام مكيدن خون از طريق بزاق خود يك ماده ضد انعقاد كننده خون ترشح مي كند تا خون حين مكيدن لخته نگردد. پروتئين بزاق پشه موجب تحريك سيستم ايمني بدن ميگردد. خارش، تورم و قرمزي محل گزش به همين خاطر پديد مي آيد. پشه ماده در هر بار گزش 5 ميكرو ليتر خون مي مكد(يك ميكرو ليتر معادل يك ميليونم ليتر است). پشه ماده در هر بار گزش بيش از 2 برابر وزن خود خون مي مكد. چنانچه گيرنده هاي شكم پشه ماده غير فعال گردند، پشه آنقدر خون مي مكد تا عملا منفجر شود. پشه ماده از طريق حسگرهاي بويايي، حس بينايي و گيرنده هاي گرمايي هدف خود را شناسايي ميكند. گيرنده هاي گرمايي پشه پرتوهاي مادون قرمز ساطع شده از اجسام گرم  را حس ميكنند. در حدود 100 تركيب فرار از بازدم و 400 تركيب شيميايي از پوست انسان متصاعد ميشود كه پشه‌ها قادر به شناسايي آنها هستند. مهمترين اين مواد دي اكسيد كربن بازدم و اسيد لاكتيك عرق ميباشند. بنابراين پس از فعاليت بدني كه توليد اين مواد افزايش مي يابند شناسايي شما براي پشه‌ها آسانتر ميگردد. مصرف غذاهاي غني از پتاسيم(مثل موز) و نمك نيز توليد اسيد لاكتيك را افزايش ميدهد. اسيد اوريك، فنول و آمونياك نيز در رده هاي بعدي قرار دارند. هنگامي كه شما از حركت باز مي ايستيد(هنگام خواب) غلظت دي اكسيد كربن در اطراف شما افزايش مي يابد و پشه‌ها آسانتر شما را رديابي خواهند كرد. رطوبت، رنگ و تحرك در شما نيز در جلب پشه‌ها تاثير گذار است. پشه‌ها به رنگ آبي علاقه مند ميباشند. پوشيدن لباسهاي تيره و مشكي با جذب بيشتر نور و انرژي گرمايي، پشه‌ها را بيشتر به سوي شما جلب ميكند، برعكس لباسهاي روشن. هنگامي كه شما حركت ميكنيد پشه‌ها مطمئن مي گردند شما زنده هستيد بنابراين جذب شما ميشوند. هر قدر كه لباس تن شما با پس زمينه شما كنتراست بيشتري داشته باشد شناسايي شما توسط پشه‌ها آسانتر است. برخي شامپوها، صابونهاي معطر، عطر و اودكلن بوي طبيعي بدن شما را پوشانده و برخي آن را تشديد ميكند(مثل رايحه ميوه‌اي و  عطر گلها). پشه ماده قادر است از فاصله 30 متري بوي شما را حس كند. پشه‌ها تنها از فاصله 10 متري قادرند شما را ببينند اما باز هم نميتوانند ميان شما و يك بشكه 220 ليتري و يا يك كنده درخت تمايز قائل شوند. از فاصله 3 متري گيرنده هاي بسيار حساس گرمايي كه روي شاخك ها واقع هستند دست بكار ميشوند تا خون را در سطح پوست شناسايي كنند. هنگامي كه رطوبت محيط بالا باشد دامنه عملكرد اين گيرنده ها تا 3 برابر حد معمول افزايش مي يابد. ريسك گزيدگي توسط پشه در مردان بيشتر از زنان، در بزرگسالان بيشتر از خردسالان و در افراد چاق و تنومند بيشتر از افراد لاغر مي‌باشد(البته اگر تنها عامل دي اكسيد كربن را به حساب آوريم). افرادي كه گروه خوني شان O است بيشتر گزيده ميشوند. فعاليت پشه‌ها در دماي 26 درجه سانتي گراد به حداكثر خود رسيده و پشه‌ها در دماي پايين تر از 10 درجه سانتي گراد غير فعال ميگردند. پشه‌ها در آب و هوا و مناطق گرمسير در تمام طول سال فعال ميباشند. همچنين جمعيت پشه‌ها در طول مناطق ساحلي بيش از نقاط ديگر است. سالانه 3-2 ميليون نفر در سراسر جهان توسط گزش پشه‌ها جان خود را از دست ميدهند. پشه‌ها ناقلين بيماريهاي مالاريا (توسط پشه آنوفل)، تب زرد، تب هموراژيك دنگ، ورم مغزي (آنسفاليت) وتب نيل غربي ميباشند. ويروس HIV عامل بيماري ايدز نميتواند توسط پشه‌ها انتقال يابد. چرا كه اين ويروس در بدن پشه‌ها مانند غذا هضم ميگردد. همچنين ويروس HIV در گزش پشه به مقداري نيست كه قادر باشد HIV را سرايت دهد. براي انتقال ويروس HIV از يك فرد آلوده به يك فرد سالم به 10 ميليون پشه ماده نياز است كه همزمان فرد آلوده را نيش زده و متعاقب آن فرد سالم را نيش بزنند. تمام پشه‌ها به آب نياز دارند تا چرخه زندگي آنها تكميل گردد. چرخه زندگي پشه‌ها داراي دگرديسي كامل بوده و شامل چهار مرحله: تخم ، لارو، شفيره و پشه بالغ مي‌باشد. اين چرخه ظرف 20 تا30 روز كامل ميگردد. پشه‌هاي ماده درهر بار تخم گذاري 100 تا 400 تخم مي گذارند.و يك پشه ماده قادر است پيش از آنكه بميرد 1000 تا 3000 تخم بگذارد. پشه ماده در چند مرحله تخمريزي فقط يكبار با پشه نر جفت گيري ميكند. يعني پس اينكه يك بار تخم گذاري كرد ديگر نياز ندارد با پشه نر جفت گيري كند و تنها به يك وعده خون ديگر نياز دارد تا مجددا تخم گذاري كند. پشه ماده هر 3 روز در ميان ميتواند تخمريزي  كند. تخمهاي پشه ماده ابتدا سفيد رنگ بوده اما پس از 24 ساعت رنگشان به قهوه اي تيره و سياه متمايل ميگردد. پشه ماده تخم خود را معمولا روي سطح آب راكد ميگذارد. اما ممكن است روي گل و لاي و يا هر چيزي كه در مسير آب باشد تخمريزي كند. اندازه هر تخم 0.5 ميلي متر است. تخم ها 3-2 روز طول ميكشد تا به لارو تبديل گردند. لارو پشه از طريق يك مجراي ريز كه به سطح آب مي آيد تنفس ميكند. لاروها از جلبكها، ميكروارگانيزمها و ذرات ارگانيك موجود در آب تغذيه ميكنند. در برخي از گونه هاي پشه، لاروها از يكديگر نيز تغذيه ميكنند. لاروها قادرند آب آلوده راكاملا فيلتر و تصفيه كنند. لاروها چهار مرتبه پوست اندازي ميكنند تا به شفيره تبديل گردند. لاروها يك تا دو سانتي متر طول دارند. لاروها پس از گذشت يك تا دو هفته به شفيره تبديل ميشوند. شفيره پشه تغذيه ندارد اما تحرك داشته و توسط دو مجراي شاخ مانند بنام سيفون تنفس ميكند. لارو و شفيره پشه كاملا آبزي هستند اما پشه بالغ در خشكي زندگي ميكند. شفيره پس از 3 روز به پشه كامل مبدل ميشود.پشه بالغ پس از خارج شدن از پيله صبر ميكند تا بدن وبالهايش كاملا خشك گردد تا بتواند پرواز كند. پشه‌هاي ماده و نر پس از 5-3 روز جفت گيري ميكنند. پشه نر پس از جفت گيري مدت زيادي زنده نمي ماند. پشه‌ها در طي روز در محل هاي خنك، تاريك، مرطوب و محفوظ به استراحت مي پردازند. به ويژه در ميان پوشش گياهي. و در عصر و غروب آفتاب براي تغذيه خارج ميشوند. هر مكان و يا شيئي كه آب را در خود نگه دارد و باعث تجمع آب گردد، محل مناسبي براي تخمريزي پشه‌هاست. محل هاي تخمريزي پشه‌ها ميتواند: جوي آب، گلدانها، زير گلدانيها، حفره درختان، سيني زير كولر، جعبه كارتن، كف شور و چاهك ها، فلاش تانك توالت، سيفون گلويي زير دستشويي، قوطي كنسرو، بشكه، حوضچه، استخر، گودالها، باتلاق ها، آب انبارها، تايرهاي مستعمل، ناودان ها و غيره باشد.

روشهاي كنترل پشه‌ها:
1- حذف و يا كاهش محل هاي توليد مثل و تخمريزي.
2- استفاده از شكارچيان طبيعي پشه‌ها.
3- نابود كردن پشه‌ها در مرحله لارو و يا بلوغ.
براي نابود ساختن لارو پشه‌ها ميتوان از حشره كشهاي ويژه استفاده كرد.ريختن روغن در محل تخمريزي روي سطح آب لاروها را مي‌كشد چراكه ديگر لاروها قادر به تنفس نمي باشند.استفاده از ماهي ها در حوضچه ها نيز بسيار موثر است.

ساير اقدامات:
1- آب گلدانها را يك روز در ميان عوض كنيد. اجازه ندهيد در زير گلدانيها آب جمع شود.
2- هر شيئي كه بيرون از منزل شما قابليت نگه داشتن آب را داراست، جمع آوري كنيد مثل: كارتن ها، بطريها، جعبه، قوطي كنسرو، تايرهاي مستعمل و غيره. نشتي هاي شيرهاي آب را شناسايي كرده وآن ها را تعمير كنيد. ظرف غذاي حيوانات خانگي را نيز هر روز عوض كنيد.
3- گودالهاي زمين و حفره هاي درختان را با خاك و يا ملات پر كنيد.
4- شيروانيها را وارسي كنيد و از مسدود نبودن آنها اطمينان حاصل كنيد.
5- هر جايي كه آب جمع ميشود و راكد ميماند را حذف و يا تميز كنيد.
6- روي قايق، سطل، بشكه ها، مخازن آب، تشتها را كاملا بپوشانيد و يا آنها را وارونه قرار دهيد.
7- آب استخر را يا كاملا تخليه كنيد و يا آب آن را با استفاده از كلر و تصفيه كننده ها كاملا تميز نگه داريد  .
8- حوضچه ها را از ماهي پر كنيد تا لارو پشه‌ها را بخورند.
9- نصب توري بر روي پنجره ها و درها بسيار موثر است.
10- از پوشيدن لباسهاي تيره و آبي رنگ خودداري كنيد.
11- هنگام خروج از منزل پيراهن آستين بلند و شلوار بلند بپوشيد.
12- درون چاهك وكف شور ها روغن بريزيد.
13- كاشتن گلهاي هميشه بهار وشمعداني در باغچه خانه در دور كردن پشه‌ها موثر است.
14- چمن ها را كوتاه نگه داشته و علف هاي هرز را بچينيد. بوته ها و شاخ وبرگ هاي اضافي گياهان اطراف منزلتان را هرس كنيد.
15- ماليدن مخلوط روغن زيتون و وانيل ويا روغن اوكاليپتوس و يا نعناع به عنوان يك دفع كننده طبيعي پشه‌ها عمل خواهد كرد.

نكته:نسيم ملايم باعث ميشود پشه‌ها نتوانند رد دي اكسيد كربن بازدم شما را بگيرند بنابراين روشن كردن كولر ويا پنكه احتمال گزش پشه‌ها را بسيار كاهش ميدهد.

مراقبت هاي محل گزش:
1- محل گزش را با آب و صابون بشوييد.
2- از خمير جوش شيرين و آب روي محل گزش بماليد.
3- گذاشتن يخ، ماليدن كرمهاي كالامين و هيدروكورتيزون التهاب و تورم را كاهش ميدهد.
4- مصرف قرصهاي ايبوپروفن و ناپروكسن نيز التهاب را كاهش ميدهد.

کفشدوزک ها

 

 

 

کفشدوزک 7 نقطه‌ای

Coccinella septempunctata L.

Coleoptera: Coccinellidae

کفشدوزک هفت نقطه ای از فراوان ترین و معروف ترین گونه های حشرات شکارچی است که در تمام نقاط مختلف دنیا در مبارزه بیولوژیک کاربرد فراوانی داشته است. لارو و حشرات بالغ از انواع شته های آزاد، گالزا و حتی شته های ریشه، شپشک های نباتی، پسپل ها، تخم و لارو جوان سایر حشرات تغذیه می کند، هر کفشدوزک در دوره لاروی، هزار و هر حشره کامل تا 9000 شته را طعمه خود قرار می دهد.

شکل شناسی

حشره بالغ: نسبتاً بزرگ و به طور 8 ـ 5/5 میلی متر، محدب، با سرسیاه رنگ که از دو طرفین دو چشم پیشرفتگی پیدا نموده است در حاشیه جلویی سرنوار باریک قرمزرنگی مشاهده می شود، شاخک ها دارای قاعده سیاه و بندهای خرمایی رنگ است. سینه سیاه رنگ و دارای حاشیه جلویی صاف که از دو طرف چشم ها را می پوشانند. حاشیه عقبی سینه قوسی است. بالپوش ها به رنگ قرمز نارنجی، کاملاً محدب با حاشیه های صاف و انتهای آن گرد است. سپرچه مثلثی و سیاه رنگ می باشد. روی هر بالپوش سه نقطه سیاه رنگ و یک نقطه سیاه رنگ دیگر نیز به صورت مشترک بین دو بالپوش قرار دارد. سطح زیرین بدن و پاها، سیاه و پوشیده از موهای ظریف و سفید رنگ است.

تخم: تخمها کشیده، و در ابتدا زرد روشن است که به تدریج نارنجی می شود. طول تخم 73/0 ـ 67/0 میلی متر است.

لارو: لارو به رنگ زرد مایل به قهوه ای تا خاکستری مایل به سیاه، به طول 13 ـ 11 میلی متر و دارای لکه های نارنجی رنگ در امتداد طول بدن می باشند. نیم حلقه های پشتی بدن در ناحیه جانبی دارای برجستگی هایی است که روی آنها موهای کوتاه دیده می شود

شفیره: شفیره به طول 7 ـ 6 میلی متر و از انتهای بدن به برگ متصل می شود.

زیست شناسی
این کفشدوزک به صورت حشره کامل در پناهگاه ها نظیر زیر پوست درختان و شکاف دیواره ها زمستان گذرانی می کند. در بهار هنگامی که دما به 12 ریسد کفشدوزک ها از پناهگاه ها خارج و شروع به تغذیه می نمایند. سپس حشرات بالغ، جفت گیری کرده و در دمای بین 30 ـ 20 درجه سانتی گراد بعد از 4 روز تخمگذاری می نمایند، تخم ها به صورت دسته ای (100 ـ 50 عدد) در زیر برگهای گیاهان قرارمی گیرد. تعداد تخم بین 300 ـ 70 عدد و حداکثر تا 3000 عدد گزارش شده است، لاروهای جوان از تخم خارج شده و در قسمت های مختلف گیاه به جستجوی طعمه می پردازد. این حشره دارای 5 سن لاروی بوده که 10 تا 7 روز طول می کشد. شفیره ها در زیر برگ یانقاط دیگر ثابت شده و پس از یک هفته تا ده روز به حشره بالغ تبدیل می شوند . این کفشدوزک دارای 5 تا 3 نسل در سال است.

کنترل

 

مقدمه

 
امروزه با استفاده گسترده از مواد شیمیایی در باغات و مزارع که منجر به ریشه کن شدن نسل موجودات و عوامل بیماری زا میشود بیم این است که حشرات ومیکرو ارگانیسمهای مفید نیز برای همیشه از بین بروند. این در حالی است که واژه مفید و غیر مفید را ما انسانها بر حسب نیاز های مصرفی خود ابداع کرده ایم .اعتقاد بسیاری از دانشمندان این است که تنوع زیستی بیشتر بین موجودات برابر است با سلامتی بیشتر محیط زیست. یقینا یک فضای سبز با تنوع بیشتر بقای بیشتری خواهد داشت. بنابراین سعی آنها در جلوگیری از ریشه کن شدن بعضی از حشرات و پاتوژنهایی است که در یک سیستم باعث خسارت به گیاهان می شوند.

تعریف

کنترل بیو لوژیک عبارت است از استفاده از یک عامل بیماریزا یا یک حشره به منظور کاهش خسارت ناشی از یک نوع آفت . این روش مخصوصا برای محل هایی مثل گلخانه ها و محیط های بزرگ مصنوعی مناسب است . هدف از کنترل بیو لوژیک ریشه کن کردن آفاتی که به گیاهان آسیب وارد می کنند نیست بلکه هدف کاهش جمعیت آنها به حدی است که کمترین خسارت را به کشاورز یا محیط زیست وارد کند. در حقیقت این روشی است که با عکس العمل محیطی بین موجودات زنده آفات را کنترل می کند.در یک محیط طبیعی یعنی جایی که بشر کمترین دخالت را در اکوسیستم دارد آفات و بیماری های گیاهی همیشه وجود دارند اما در صورت عدم دخالت مستقیم بشر جمعیت آنها همیشه در حال تعادل و به حد نرمال است.
یکی از عوامل مهم برای شروع کار کنترل بیولوژیک آشنایی با مراحل مختلف رشد آفات و شناسایی مرحله ای است که آنها بیشترین خسارت را به گیاهان وارد می کنند. بیشتر روش های کنترل بیو لوژیک بر پایه جذب بیشتر حشرات مفید در مزارع و باغات پایه ریزی شده اند. موجودات زنده ای که بیشتر برای کنترل بیولوژیک استفاده می شوند عبارتند از انگل ها،شکارچی ها، پاتوژن ها و خورنده علف های هرز(Weed feeder). کشاورزان می توانند آنها را از طریق پست خریداری نمایند .موجوداتی که برای این منظور استفاده می شوند می توانند شکارچی یا انگل باشند.

کنترل بیو لوژیک از دیدگاه اقتصادی

کنترل بیولوژیک از نظر اقتصادی روشی بهینه است. حتی در صورت عدم موفقیت کامل در مزرعه نسبت سود به هزینه B/C در این روش 11:1 است. بر اساس یک مطالعه تخمین زده می شود که در این روش برنامه های با موفقیت کامل در ازای یک واحد سرمایه 32 واحد سود را باز می گردانند.( 32:1 B/C) این درحالی است که در تحقیق مشابهی نسبت سود به سرمایه در کنترل شیمیایی آفات فقط 5/2 به 1 است.

کنترل بیولوژیک با استفاده از حشرات

برای شروع این روش باید از روش زندگی حشرات یعنی انگل یا شکارچی بودن،سیکل زندگی و مکان هایی که آنها برای زندگی ترجیح می دهند مطلع باشیم .حشرات راه های مختلفی برای تغذیه از سایر حشرات ابداع کرده اند. شکارچی ها مستقیما حمله میکنند و قربانی خود را می بلعند در حالی که انگل ها در روی بدن حشره دیگر تخم گذاری می کنند و هنگامی که لارو ها از تخم بیرون آمدند از اندام های داخلی بدن حشره میزبان تغذیه می کنند.
نمونه ای از حشرات شکارچی
 

• کنترل بیولوژیک زنبور پلیستز(Polistes)از طریق کفشدوزک(Ladybug)

کفشدوزک ها مخصوصا لارو های آنها شته هایی مثلGreenfly و Blackfly راشکار می کنند و از کرم ،پوسته بدن و لارو های کوچک آنها تغذیه می کنند. کفشدوزک ها شبیه سوسک هستند و با رنگ سیاه و قرمز بیشتر دیده می شوند. لاروهای آنها در ابتدا خیلی کوچکند ولی تا 17 میلی متر رشد می کنند. بدن آنها پوشیده از رنگ های سیاه یا خاکستری با لکه های مشخص قرمز یا نارنجی است. آنها بیشتر در باغات یافت میشوند و در زمستان در سوراخ ساقه های درختان به خواب می روند.
نمونه ای از حشرات انگل
 

• کنترل بیولوژیک حشره White fly با استفاده از زنبور Encarsia formosa

این حشره یک زنبور کوچک است که به شکل انگل از حشره White fly تغذیه می کند. White fly نو عی حشره کوچک است که از آفات مهم گلخانه ای است. این حشره از شیره گیاهی تغذیه می کند و باعث پژمردگی و تشکیل تودهای کپکی سیاه بر روی گیاه می شود.این روش مخصوصا در صورت هجوم کم حشره مفید است و تا مدت زیادی محافظت ایجاد می کند. مکانیسم کنترل به این صورت است که زنبور روی پوسته لارو White fly تخم گذاری می کند. بعد از خروج لارو ها از تخم، آنها از لارو White fly تغذیه کرده و قبل از تبدیل آنها به شفیره آنها را از بین می برند. باید بلافاصله بعد از مشاهده اولین حشره بالغ White fly نسبت به رها سازی زنبورها اقدام کرد تا کنترل به نحو موثری صورت بگیرد.

کنترل بیو لوژیک علف های هرز

کنترل بیولوژیک علف های هرز یکی از روش های کنترل علف های هرز است ،که از طریق قرار دادن آنها در معرض دشمنان طبیعی انجام می شود. بسیاری از علف های هرزی که امروزه در محیط های اطراف ما وجود دارند بومی مناطق دیگر بوده اند و از طریق بذر ، اندام رشد رویشی، باد، آب،حشرات و... به مناطق دیگر منتقل شده است.متاسفانه با انتقال علف های هرز به مناطق جدید دشمنان طبیعی آنان به همراه آنان منتقل نمی شوند در نتیجه آنها به راحتی قادر به رشد و نمو هستند، و حیات گیاهان بومی و مطلوب را به خطر می اندازند.
کنترل بیولوژیک روش هایی را پیشنهاد می کند تا تعادل طبیعی بین علف های هرز و محیط آنها برقرار شود. که از طریق معرفی حشرات و بیماری هایی است که به گیاهان مضر حمله می کنند.
_ یک روش کنترل شامل استقرار یک جمعیت از دشمنان طبیعی علف هرز است که قادر به ادامه حیات در محیط جدید می باشند.هدف ایجاد ممانعت برای رشد علف های هرز ،مخصوصا در مورد علف هایی که زمین های غیر زراعی را اشغال کرده اند،است.این روش با افزایش جمعیت یک عامل بیولوژیک (که معمولا یک حشره است )اجرا شده و تا زمانی که جلوی افزایش علف هرز را بگیرد ادامه می یابد . کنترل بیولوژیک علف هرز روشی تدریجی وطولانی است و تا 20 سال به طول می انجامد. اما در شرایط درست سودمند ترین و اقتصادی ترین روش کنترل است با توجه به اینکه اگر از عامل صحیحی برای کنترل استفاده شود کمترین خسارتی به محیط زیست وارد نمی کند.
 

 
عکس سمت چپ :شروع کنترل علف هرز Euphorbia esula توسط سوسک Aphtona oyparissiae که برای کنترل آزاد شده است.
عکس سمت راست :ممانعت از افزایش جمعیت علف هرز به شعاع 1KM_شش سال بعد

_روش دوم به کار بردن یک دشمن طبیعی است که ، مثل علفکش ها با علف هرزمستقیما در تماس باشد، مانند عوامل بیماری زای گیاهی. این روش بیشتر برای کنترل علف های هرز غلات و در مزارع استفاده می شود. در کانادا عوامل بیماری زایی که برای این منظور استفاده می شوند حتما باید در آن منطقه وجود داشته باشند و اجازه ورود از مناطق ذیگر را ندارند. شرایط مورد نیازی که یک عامل بیماری زا برای استفاده در روش کنترل بیولوژیک باید داشته باشد این است که با روش انتخاب توده ایجواب دهد و بعد از به کار بردن روی علف های هرز اثر قابل قبولی داشته باشد.
_کنترل بیولوژیک همچنین می تواند به طور غیر مستقیم از طریق اعمال روش های زراعی انجام شود .به این طریق که با سیستم کشت حفاظتی یا بدون شخم و جلوگیری از چرای دام در فصل های بخصوص باعث افزایش دشمنان طبیعی و میکرو ارگانیسم های خاک می شوند.
کنترل بیو لوژیک علف های هرز یک فرایند طولانی ،تدریجی و گران است اما تحقیقات نشان داده است که بازگشت سرمایه در این روش به طور کلی و در پایان کار 50:1 است و شاید تا 100:1. کنترل بیولوژیک در صورتی موفق است که قدرت رشد و فراوانی علف های هرز و همچنین هزینه های اقتصادی که آنها به کشاورزان تحمیل می کنند را کاهش دهد.

مراحل انتخاب یک عامل کنترل بیولوژیک قبل از آزاد شدن در محیط

• انتخاب دشمنان طبیعی که از علف هرز یا آفت مورد نظر تغذیه می کنند.
• انجام مطالعات گسترده روی عامل بیولوژیک تا زمانی که مطمئن شوند که تنها به علف هرز یا آفت مورد نظر حمله می کند.
• انجام آزمایشات ناحیه ای
• تایید توسط سازمان محیط زیست و سازمان های دیگری که با توجه به کشور های مختلف فرق می کند.

مورچه

نگاه اجمالی

حشرات اجتماعی شامل گونه‌های بی‌شماری از زنبورهای عسل ، زنبورهای معمولی و تمام گونه‌های مورچه‌ها و موریانه‌ها می‌شود. حشرات اجتماعی در گروههای فامیلی زندگی می‌کنند و یا به صورت قبیله‌ای زندگی کرده و لانه‌های بسیار بزرگ می‌سازند. در هر قبیله فقط یک حشره ، یعنی ملکه ، تولید مثل می‌کند. بیشتر حشرات دیگر کارگر هستند که به جمع‌آوری غذا و حفاظت از لانه و نوزادان مشغول هستند.

مورچه (formica) حشره‌ای است از راسته نازک بالان که تیره خاصی را به نام تیره مورچگان در این راسته بوجود می‌آورد. مورچه جانوری است اجتماعی و آن دارای گونه‌های بسیاری می‌باشد و مخصوصا برخی گونه‌های نواحی حاره مورچه‌های خطرناک و گوشتخوار هستند. در حدود 8000 گونه مختلف از مورچه‌ها شناخته شده است، مورچه‌ها حشراتی هستند که از نظر هوش و غریزه طبیعی کامل می‌باشند. این حشره در مقایسه با حشرات دیگر ، لانه ساده‌تری دارد، بیشتر آنها در زیر زمین تونلهایی حفر می‌کنند، یا با استفاده از مواد خاکریز درست می‌کنند.

نمل به معنی مورچه در قرآن

آیات 16 و 18 و 19 سوره نمل به مورچه اشاره فرموده است. از آیات این سوره به خوبی استفاده می‌شود که داستان حکومت حضرت سلیمان جنبه عادی نداشت، بلکه توام با خارق عادات و معجزات مختلفی بود. در حقیقت خداوند قدرت خود را در ظاهر ساختن این حکومت عظیم و قوایی که مسخر آن بود، نشان داد. خداوند در آیه 16 این سوره می‌فرماید :

« لشگریان سلیمان از جن و انس و پرندگان نزد او جمع شدند. آنقدر زیاد بودند که باید توقف می‌کردند تا به هم ملحق شوند. »

سپس در آیه 18 می‌فرماید :

« به هر حال سلیمان با این لشکر عظیم حرکت کرد تا به سرزمین مورچگان رسیدند. در این حال مورچه‌ای از مورچگان همنوعان خود را مخاطب ساخت و گفت : ای مورچگان! داخل لانه‌های خود شوید تا سلیمان و لشگریانش شما را پایمال نکنند، در حالی که نمی‌فهمند. »

در آیه 19 : « سلیمان از شنیدن سخن این مورچه تبسم کرد و خندید. »

در اینجا سلیمان رو به درگاه خدا کرد و چند تقاضا نمود :

« پروردگارا! راه و رسم شکر نعمتهایی را که بر من و پدر و مادرم ارزانی داشتی به من الهام فرما. دیگر اینکه مرا موفق بدار تا عمل صالحی به جای آورم که تو از آن خشنود می‌شوی و بالاخره مرا به رحمتت در زمره بندگان صالحت داخل گردان. »

یعنی هدف نهایی بدست آوردن قدرت انجام عمل صالح است و عمل صالح نیز مقدمه‌ای است برای جلب خشنودی و رضای خدا که هدف نهایی است.

تنوع مورچه‌ها در هر دسته

همه مورچه‌ها دارای زندگی اجتماعی هستند، یعنی مورچه‌ها در دسته‌های جدا از هم زندگی می‌کنند. در هر دسته سه نوع مورچه وجود دارد: ملکه که وظیفه آن تخم گذاری و به دنیا آوردن نوزادان است. عده‌ای مورچه‌های کارگر هستند که فاقد بال می‌باشند و کار آنها جمع‌آوری دانه‌ها و مواد غذایی و حفر لانه و نگهداری تخمها و نوزادان می‌باشد. تعداد کمی از افراد یک لانه ، مورچه‌های نر ماده هستند که دارای چهار بال نازک می‌باشند. اندازه گروههای مورچه‌ها بسیار متنوع است. برخی از این گروهها یا دسته‌ها فقط شامل چند دوجین مورچه هستند، در حالی که در دسته‌های دیگر صدها هزار مورچه فعال زندگی می‌کنند.

ساختمان مورفولوژیکی مورچه

مورچه‌ها گر چه از نظر اندازه ظاهری با یکدیگر فرقهای زیادی دارند، ولی از جهت شکل ظاهری کم و بیش شبیه یکدیگر هستند. بر روی سر مورچه یک جفت شاخک یا آنتن وجود دارد. این شاخکها مدام حرکت می‌کنند، زیرا اینها شاخکهای معمولی نیستند، بلکه اندامهای بویایی جانور به شمار می‌روند. بنابراین مورچه در عین حال که فاقد بینی است، ولی حس بویایی دارد. شاخکها همچنین به مورچه کمک می‌کنند تا مورچه‌های دیگر را بشناسند و با آنها ارتباط برقرار کنند.

سر مورچه شامل مغز ، یک جفت چشم مرکب و آرواره‌های قوی و دهان است. علاوه بر چشم مرکب ، بیشتر مورچه‌ها دارای اندام بینایی دیگری به نام چشم ساده هستند. بین شکم و تنه این حشرات پایه‌ای وجود دارد که بوسیله آن شکم می‌تواند حرکات زیادی در جهات مختلف انجام دهد. مورچه‌های کارگر دارای سر کوچکی هستند، در صورتی که نر ماده‌ها دارای سری بزرگ می‌باشند. آرواره‌های این حشره نسبتا قوی است و پاهایش به چنگال ختم می‌شوند.

بالهای جنس ماده حشره مذکور پس از جفت گیری می‌افتند. عمر مورچه‌های کارگر 8 تا 10 ماه ، مورچه ملکه یک سال و مورچه‌های نر ماده فقط دو هفته است، یعنی پس از جفتگیری با ماده می‌میرند.

غذای مورچه‌ها

هزاران نوع مورچه در جهان زندگی می‌کنند که هر نوعی زندگی و غذای مخصوص به خود را دارند.

• مورچه خرمن چین : مورچه‌ای است که از گیاهان اطراف خود دانه می‌چیند و به لانه خود می‌برد و از آنها استفاده می‌کند.
  
  
• مورچه شیر دوش یا گله‌دار : این مورچه‌ها به شکار شته‌ها می‌روند، آنها را گله گله در لانه جای می‌دهند و با نواختن ضربه‌های محکمی بر پهلویشان ، مایع شیرین مزه‌ای از اندامشان برای خود می‌دوشند.
  
  
• مورچه‌های باغبان : دسته دیگر از مورچه‌ها باغبانی می‌کنند، یعنی قارچهای بسیار ریزی را می‌پرورند و خوراکشان را فقط از آنها تهیه می‌کنند. برای کشت قارچها نیاز به باغچه‌ای هم دارند که برای این کار خمیری فراهم می‌کنند و قارچهای مورد نظر خود را بر روی آن می‌کارند.
  
  
• مورچه‌های آسیابان : این نوع مورچه‌ها با کله بزرگ و فکهای نیرومندشان دانه‌ها را آسیاب می‌کنند.

انواع مورچه‌ها

• مورچه‌های تپه ساز ، همچون مورچه‌های چوب‌زی در انگلستان فراوان هستند. این مورچه‌ها چنان بلند خانه سازی می‌کنند که گاهی ارتفاع ساختمان‌هایشان به یک متر و پهنای آن به 30 سانتی متر می‌رسد.
  
  
• برخی از مورچه‌ها ، برده‌دار هستند، یعنی دسته دسته همچون گروههایی که عازم ماموریت نظامی هستند، به سراغ مورچه‌های کوچکتر می‌روند. تخمها ، کرمها و شفیره‌های آنها را غارت می‌کنند و از آنها نگهداری می‌کنند تا بالغ شوند و در این هنگام آنها را به بیگاری وامی‌دارند.
  
  
• در آفریقای مرکزی ، آمریکای جنوبی و نیز آسیای جنوبی ، پاره‌ای از انواع مورچه‌ها ، گوشتخوار هستند. گاهی آنها را مورچه‌های قزاق گویند. چون بسیار بی‌رحم هستند و در ستونهای طولانی مانند نظامیان جنگجو در جستجوی جانداری به راه می‌افتند تا از گوشت بدن او تغذیه کنند.

زندگی اجتماعی مورچه‌ها

در حدود 8000 گونه مختلف مورچه وجود دارد و همه آنها در گروههای فامیلی زندگی می کنند این حشره درمقایسه با حشرات دیگر لانه ساده‌تری می‌سازد بیشتر آنها در زیر زمین تونلهایی حفر می‌کنند یا با استفاده از موادی خاکریز (پرچین) درست می‌کنند در طول تابستان مورچه‌های بالدار از لانه بیرون آمده و بطور دسته جمعی حرکت می‌کنند آنها جفت گیری می‌کنند و برای تشکیل اجتماع جدیدی پرواز کرده و می‌روند.

مورچه‌های صحرا نشین اجتماعی در طول شب یک توده مخروطی موقت درست می‌کنند آنها برای این کار از بدنشان استفاده می‌کنند مورچه‌ها به همدیگر می‌چسبند و از یک شاخه درخت آویزان می‌شوند آنها بوسیله پنجه‌هایشان به یکدیگر می‌چسبند و این مخروط را می‌سازند. یک لانه مورچه از چندین اطاقچه که بوسیله تونلهایی به هم مرتبط می‌شوند، تشکیل شده است.

چرخه زندگی مورچه

چرخه حیات مورچه بسیار جالب است. ماده‌های یک کلنی یعنی ملکه تا ارتفاع زیادی در آسمان به پرواز در می‌آیند و نرها نیز به دنبالشان می‌روند. پس از این پرواز جفت گیری ، نرها فورا می‌میرند و ملکه پایین می‌رود و به تنهایی آغازگر یک گروه یا دسته جدید می‌شود. او آشیانه‌ای حفر می‌کند و تخم می‌گذارد. پس از آن که کرمهایی که فاقد پا هستند، از تخم بیرون می‌آیند، ملکه مادر به آنها کمک می‌کند تا پیله‌ای به دور خود بتنند. هنگامی که مورچه جوان به اندازه کافی رشد کرد، ملکه یک سر پیله را سوراخ می‌کند و مورچه را از داخل محفظه خود خارج می‌سازد. این کارگران تازه نفس ، تقریبا به فوریت زندگی پر کار و فعال خود را آغاز می‌کنند که وقف ملکه و بقیه اعضای گروه است.

زنبور

مقدمه

زنبور عسل یکی از حشرات مفید برای انسان است که متعلق به رده دوبالان می‌باشد. زنبور عسل خیلی پیش از انسان در روی زمین بوجود آمده و زندگی می‌کرده است. زنبور عسل حدود 150 میلیون سال قبل وجود داشته و مشغول زاد و ولد بوده است. منتها با این تفاوت که در آن فاقد یک زندگی اجتماعی بوده و مثل خیلی از زنبورهای غیر عسلی امروزی ، زندگی انفرادی داشته و هر زنبور لانه مخصوص بخود را داشته و در آن زندگی می‌کرده است. کندو محلی است که زنبورها در آن تولد یافته ، کار کرده ، خواهران و برادران خود را پرورش داده و مواد غذایی لازمه را در آن انبار و ذخیره می‌کنند. زنبور عسل دارای نژادهای مختلف است و ساختمان بدنی پیچیده‌ای دارند.

ساختار بدن زنبور عسل

سر

در جلوترین قسمت بدن قرار داشته و شامل اعضای زیر است: دو عدد چشم مرکب ، سه عدد چشم ساده ، دو عدد آنتن و دهان با خرطوم. بزرگی چشمها وسیله‌ای است که زنبوردار به کمک آن به راحتی می‌تواند زنبور نر را از کارگر تشخیص دهد. زیرا چشمهای زنبور نر بزرگتر بوده و از عقب سر بهم می‌رسند، ولی در زنبور کارگر و ملکه بهم نمی‌رسند. کار آنتنها ، لمس کردن و بوییدن است. زنبور به کمک خرطوم ، شهد را از روی گلها جمع آوری و از راه دهان به داخل کیسه عسلی می‌فرستد.

سینه

از سه حلقه کیتینی درست شده و اعضای زیر به آن اتصال دارند: چهار عدد بال یا پر که دو عدد آنها بالهای جلویی و دو عدد دیگر بالهای عقبی هستند. شش عدد پا که جفت عقب آن دارای حفره‌هایی به نام سبد می‌باشند و زنبور عسل در دوران فعالیت خود گرده‌های گل در آن پر و با خود به کندو حمل می‌کند. این سبدها در کارگران بزرگتر از نرها هستند.

شکم

در قسمت انتهایی بدن قرار داشته، از 6 حلقه کیتینی پشتی و 6 قطعه شکمی تشکیل شده است. در انتهای شکم مخرج برای دفع مدفوعات دیده می‌شود. از راه همین مخرج ، زنبور قادر است خاری را که در داخل بدنش جای دارد، خارج کرده و نیش بزند. زنبور نر نمی‌تواند نیش بزند، چون اصلا نیش ندارد.

غده های مهم

• در داخلا دو طرف سر کارگر یک جفت غده‌ای به نام غده‌های شیری وجود دارد که از خود ماده‌ای به نام شیر یا ژله شاهانه ترشح می‌کند و با آن ملکه و لاروهای خیلی جوان را تغذیه می‌نمایند.
  
  
• غده‌های بزاقی همراه با یک جفت غده سینه‌ای بوسیله یک کانال مشترک ، ترشحاتشان را به داخل دهان زنبور می‌ریزند. ترشحات این غده‌ها در موقع لارو بودن صرف تنیدن به دور خود شده و پس از رشد و تبدیل به یک زنبور کامل ، نقش غده بزاق دهان را در زندگیشان بازی می‌کنند.
  
  
• غدد زیر آرواره‌ای که در کارگران خیلی کوچک و غیرفعال بوده و در ملکه بسیار بزرگ و فعال است. ماده‌ای بوسیله این غده ترشح می‌شود که با بوی مخصوصش باعث تمیز ملکه از سایر زنبورها می‌شود.
  
  
• در زیر شکم زنبورها 4 جفت غده‌های مومی وجود دارد که سه جفتش فعال هستند و موم ترشح می‌کنند و بکار ساختن سلولها و شان می‌خورند.
  
  
• غده‌های بویایی: در پشت زنبورها غده‌ای به نام غده بویایی دیده می‌شود که کارش تشخیص بوهاست.
  
  
• غده‌های مخزنی: سه عدد غده در مخزن به نام غده‌های مخزنی ، مدفوعاتی را که در آنجا ذخیره شده‌اند، مرتب ضد عفونی می‌کنند.

نژادهای زنبور

زنبور هندی Aspis Indica

کمی کوچکتر از زنبور عسل معمولی بوده ، قدر کارگرش 13 میلیمتر می‌باشد. سلولهایی را که با موم در روی شانها درست می‌نماید از سلولهای زنبور عسل کوچکتر هستند.

زنبور درشت Apis Dorsata

در هندوستان و چین زندگی نموده و بزرگترین نوع زنبور عسلی است که تاکنون شناخته شده است. به حالت وحشی زندگی کرده و در زیر شاخه‌های درخت شانش را می‌چسبانند. سالانه چند بار از نقطه‌ای به نقطه دیگر کوچ می‌نمایند.

زنبور ریزApis Florea

از همه زنبورها کوچکتر بوده و فقط یک شان درست می‌کنند که مثل زنبورهای درشت به زیر شاخه درخت می‌چسباند به حالت وحشی در هندوستان و جنوب ایران یافت می‌شوند.

زنبور عسل معمولی Apis Meaifica

همان زنبور عسل معمولی است که فقط آنها را در دهات و شهرها برای تولید عسل در کندوها نگهداری می‌کنند. خواصی را که از یک نژاد خوب باید انتظار داشت عبارتند از: آرام باشند و نیش نزنند، پر محصول باشند، بچه به اندازه لازم بدهند، گلهای شهددار را به سرعت پیدا کنند، در مقابل امراض مقاوم باشند، مصرف عسل زمستانی آنها کم باشد، رشد سالانه‌شان را هر چه زودتر شروع کرده و سریع به حداکثر رشدشان برسند. از مهمترین نژادهای این زنبور می‌توان به زنبور عسل اروپای مرکزی ، زنبور سیاه ، زنبور ایتالیایی قفقازی و زنبور نژاد ایرانی نام برد.

آفات و بیماریهای زنبور عسل

از مهمترین بیماریها می‌توان به لوک آمریکایی ، لوک اروپایی ، نوزما ، کنه دونی ، یبوست ، شپشک زنبور عسل و کرم موم خوار اشاره کرد.

 

سن ها

سن گندم

مقدمه :

يكي از حشره هاي زيان آور و آفت هاي مهم گندم «سن» است . اين حشره همه ساله زيان فراواني به مرزعه هاي گندم وارد كرده و توليد اين محصول را با مشكل روبرو ميكند سن گندم در بيشتر نقاط كشور به زراعت گندم هجوم آورده وباعث نابودي آنها ميشود . لذا با توجه به نزديك شدن زمان فعاليت اين آفت لازم دانستم مطالبي در خصوص شناسايي وروش مبارزه با آن ارائه دهم تا شايد مورد استفاده زحمتكشان بخش كشاورزي قرار گيرد .

زمستانگذراني سن :

سن گندم زمستان را بصورت حشره كامل در ارتفاعات ، مراتع و لا به لاي بوته ها بويژه بوته هاي گون به حالت خواب ميگذراند با شروع فصل بهار زماني كه درجه حرارت محيط به 20درجه سانتي گراد ميرسد . بطرف مزارع غلات بخصوص گندم مهاجرت ميكنند.حركت آنها بصورت گروهي ودسته جمعي وبا توجه وضع جغرافياي منطقه به تدريج وكم كم انجام مي شود .

جفتگيري و تخمگذاري :

در اولين فرودها حشرات نر پيشتاز بوده وسپس حشرات ماده خود را به مزرعه ميرسانند وپس از تغذيه از شيره برگ ، شيره جوانه مركزي وشيره ساقه هاي جوان كه خسارت عمده حشره كامل به گياه در اين قسمتها مشاهده ميشود شروع به جفتگيري كرده وپس از 5روز تا يك هفته تخمريزي مينمايد. تخمها 2تا 3 رديفي در دسته هاي 14 تايي توسط يك ماده چسبناك در زير برگ مي چسبند .

تفرخ تخم ها و خروج پوره ها:

دوره جنيني تخم حدود 2هفته طول ميكشد تا تخم تبديل به پوره گردد .زندگي پوره سن ، 5 مرحله دارد؛ يعني پوره پس از 5 مرحله پوست اندازي تبديل به حشره كامل ميشود . پوره هاي سن اول و دوم هيچ گونه حركت وتغذيه اي ندارند . تغذيه پوره ها از سن پوره سوم شروع ودر پوره چهارم و پنجم بيشترين تغذيه را دارند .

حشره بالغ نسل جديد:

پوره ها پس ازتكميل سن پورگي وتغذيه از خوشه ها به حشره كامل تبديل ميشوند و مواد غذايي لازم را براي زمستانگذراني در بدن خود ذخيره مي كنند آنها بعد از برداشت گندم به طرف ارتفاعات پرواز كرده تا دوره تابستان وزمستان زندگي خود را بگذرانند. اين حشره بالغ در تابستان هيچ گونه تغذيه اي ندارد ودر حالت استراحت بسر ميبرد .

نحوه خسارت :

1-خسارت اوليه مربوط به سن مادري بعد از زمستانگذارني و ريزش سن در مزارع گندم وتغذيه آن از شيره ساقه و برگهاي جوان مي باشد . سن ها با فرو كردن خرطوم خود داخل نسوج سبز بوته گندم بخصوص ساقه وبرگ وخوشه هاي سبز و جوان جهت تغذيه باعث ميشوند خوشه هاي تازه ، خشك و سفيد گردند . در اين مرحله اگر تعداد سن ها كم باشد خسارت زياد نيست . كه بستگي به تعداد آنها در متر مربع دارد.

2- در مرحله بعدي خسارت مربوط پوره هاست . همانطور كه اشاره كردم خسارت در اين مرحله مربوط به پوره هاي سن 3 تا 5 ميباشد كه از شيره دانه هاي سبز خوشه گندم تغذيه مي كنند .وباعث چروكيدگي ، لاغري دانه و كاهش شديد عملكرد وكيفيت مواد غذايي آن ميشود .

3- مرحله سوم خسارت مربوط به حشره بالغ نسل جديد است . اين سن ها براي ادامه رشد خود و ذخيره مواد غذايي مورد نياز براي زمستان گذراني از خوشه هاي گندم تغذيه مي كنند .

روشهاي پيشگيري و كنترل :

به منظور پيشگيري و كنترل سن گندم از كاربرد مداوم آفت كشها در بلند مدت مي بايست خوداري كرد . در اغلب آفات مثل حشرات – كنه ها – نماتدها وبيماريها و علفهاي هرز ثابت شده است كه يك مديريت تلفيقي ، شامل بكار گيري عمليات زراعي و كنترل بيولوژيكي مي باشد .آفت كش ها فقط زماني بكار گرفته ميشود كه ساير روشهاي كنترل نتواند جمعيت آفت را به زير سطح زيان اقتصادي برساند .

مبارزه زراعی :

این روش ها شامل مجموعه اقداماتی است که می تواند از طغیان جدی سن گندم بدون نیاز به کاربرد آفت کش جلوگیری کند وغالبا نقش پیشگیری دارند عبارتند.

- برداشت زود هنگام

- زود کاشتن ویا کاشتن واریته های مقام تر

- وجین کردن علفهای هرز در تمام طول فصل

- تناوب کشت با محصولاتی غیراز غلات

- به زراعی در کشت غلات که باعث میشود گیاه بهترین رشد و نمو را داشته باشد

وزودتر برداشت شود .

مبارزه بیولوژیکی :

- سن گندم دشمنان طبیعی زیادی دارد . که مهمترین دشمنان سن گندم زنبور های پارازیتوئید Trissolcus و مگس های جنس Phasia میباشد . که این حشرات با تخمگذاری در داخل تخم سن وتغذیه لارو زنبور از محتویات تخم سن باعث نابودی آ ن میشود . که با سمپاشی های بی رویه جمعیت این حشرات مفید کاهش یافته است .

مبارزه شیمیایی :

- بصورت کلی همه آفت کشها اثر مرگ ومیر لازم روی سن گندم را دارد ولی در مبارزه شیمیایی باید دقت شود که جمعیت آفت در آستانه زیان اقتصادی باشد و به اصطلاح کارشناسان به نرم مبارزه رسیده باشد

سموم مورد استفاده :

- فنیتروتیون 50درصد 1 لیتر در هکتار

- دلتا مترین 2.5درصد 300سی سی درهکتار

مگس

مگس
دوره سنگواره‌ای: تریاس میانه تا امروزه

A poster with sixteen different species of flies

طبقه‌بندی علمی

فرمانرو:	جانوران
شاخه:	بندپایان
رده:	حشرات
زیررده:	بالداران^[۱]
فُرورده:	نوبالان^[۲]
بالاراسته:	درون‌بالداران^[۳]
راسته:	دوبالان کارل لینه٬ ۱۷۵۸

Suborders

Nematocera (includes Eudiptera)
Brachycera

مَگَسبه دسته‌ای از حشرات از راسته دوبالان گفته می‌شود.این دسته یکی از بزرگترین گروه‌های حشرات هستند که در حال حاضر بیش از ۷۵۰۰۰۰ نوع از آن‌ها وجود دارد.

مگس‌ها دارای دو جفت بال جلویی مشخص هستند. دو جفت بال عقبی آنها تبدیل به بالچه چاقوشکل به نام توازنگر (هالتر یا بالانسیـِر) شده‌است.

مگس‌ها به دلیل داشتن رژیم غذایی متفاوت، در مکانهای مختلفی دیده می‌شوند و منبع غذایی مهمی برای بسیاری از حیوانات نظیر قورباغه‌ها، وزغ‌­ها، مارمولک‌ها و پرندگان محسوب می‌­شوند. مگس‌ها بطور گسترده در میان انسان‌ها زندگی می‌کنند و می‌توانند عامل پراکندگی بیماری‌ها بشوند.

مگس‌ها از عوامل گرده‌­افشانی گیاهان در طبیعت بوده و یکی از مهمترین زنجیره‌های چرخه‌­ی غذایی می‌­باشند؛ برخی از این حشرات پوسیده‌خوار هستند و باعث تسریع تجزیه‌­ی لاشه‌­ی جانوران، مدفوع حیوانات و اجزای گیاهی گوناگون شده و در پاکسازی محیط زیست انسان را یاری می‌کنند. برخی گوشتخوار بوده و به عنوان دشمن دیگر حشرات در اکوسیستم نقش ایفا می‌کنند. در حدود ۵۰۰۰ گونه از مگس‌­ها از دیگر حشرات به عنوان طعمه استفاده می‌­کنند به نحوی که گاهی از آنها به عنوان عامل کنترل بیولوژیکی یاد می‌گردد. برخی نیز گیاهخوار بوده و به عنوان آفت گیاهان شناخته می‌شوند.

 

 

نگارخانه

• 

  مگس مدیترانه‌ای میوه

• 

  پای یک خرمگس

• 

  مگس‌ها شب‌ها به سوی نور کشیده می‌شوند.

• 

  مگس رقاص نر

• 

  مگس گوشت

• 

  نمای نزدیک از سر یک سگ‌مگس

پروانه ها

.

پروانه

جنس نر پروانه‌ای به نام پرنده‌بال کیرن، بزرگ‌ترین گونه پروانه در استرالیا (باغ وحش ملبورن).

طبقه‌بندی علمی

فرمانرو:	جانوران
شاخه:	بندپایان
رده:	حشرات
راسته:	پولک‌بالان
(طبقه‌بندی‌نشده)	گُرزشاخکان

خانواده‌ها

• بالاخانواده‌ها پشیزبال: (Hesperioidea)
  • پروانه‌های پشیزبال (Hesperiidae)
• بالاخانواده‌ها پروانه‌وارها: (Papilionoidea)
  • پروانه پرستودُم (Papilionidae)
  • پروانه‌های کاهی‌بال (Pieridae)
  • پروانه‌های فرچه‌پا (Nymphalidae)
  • پروانه‌های لطیف‌بال (Lycaenidae)
  • پروانه‌های فِلِزلَکه (Riodinidae)

پَروانه حشره‌ای است از راسته پولک‌بالان (Lepidoptera)، از خانواده طبقه‌بندی‌نشده گُرزشاخکان.

الگوهای گوناگون رنگارنگ بر روی بال‌های پروانه‌ها و پرواز نامنظم ولی باوقار آن‌ها باعث شده تا تماشای پروانه یکی از سرگرمی‌های محبوب در برخی کشورها به‌شمار بیاید.

محتویات

[نهفتن]

• ۱ ساختار بدن
• ۲ پوست بدن
• ۳ دستگاه گردش خون
• ۴ تولید مثل
• ۵ انواع پروانه
• ۶ نگارخانه
  • ۶.۱ پرستودُم‌ها
  • ۶.۲ پروانه‌های کاهی‌بال
  • ۶.۳ خانواده فلزلکه
  • ۶.۴ خانواده فرچه‌پا
  • ۶.۵ خانواده لطیف‌بال

 

• ۸ منابع

ساختار بدن

یک حشره شامل ۶ قطعه بهم جوش خورده است که ۴ قطعه آن دارای زایده هستند. ماندیبولها و اولین ماگزیلها نسبت به دهان در اطراف واقع می‌شوند و یک لب بالایی دهان را از جلو محافظت می‌کند. ماگزیلای دوم لب پایینی را می‌سازد. این اندامهای ذکر شده قطعات دهانی خورد کننده و جونده را تشکیل می‌دهند. در پروانه ماگزیلا به صورت قطعات دهانی مکنده خارج می‌شود.

هر یک از ۳ قطعه سینه در بردارنده یک جفت پا است و به قطعات دوم و سوم یک جفت بال نیز متصل است. در شکم حشره ۷ قطعه اول بدون زایده هستند. در قطعات هشتم و نهم زایده‌ای وجود دارد که به کار تخم‌گذاری کمک می‌کنند. مخرج در قطعه دهم قرار دارد. دو قطعه آخر سینه‌ای و ۸ قطعه اول شکمی دارای اسپیراکلهای زوجی هستند که به دستگاه تنفسی نایی منتهی می‌شوند.

پوست بدن

سطح بدن دارای پوششی ویژه است که در دوران رشد پس جنینی و به هنگام پوست اندازی به شدت تحت تأثیر اعمال فیزیولوژیک مختلف قرار می‌گیرد. پوست بدن بر عکس کرمها و نرمتنان از استحکام و مقاومت زیادی برخوردار است. بررسیهای بافت‌شناسی پوست که به‌وسیله میکروسکوپ نوری انجام شده نشان می‌دهد که پوست از دو لایه مشخص یکی سلولهای اپیدرمی یا هیپودرم و دیگری لایه کوتیکول تشکیل می‌شود. پوست بدن بطور کلی وظایف زیر را انجام می‌دهد. • بدن را در برابر عوامل فیزیکی و مکانیکی مختلف محیط مانند زرهی محافظت می‌کند. • از تبخیر آب بدن که در زندگی حشرات دارای اهمیت ویژه‌ای است جلوگیری کرده و مانع نفوذ مواد سمی و خارجی به بدن می‌شود. • حشره را در برابر تغییرات بیش از اندازه گرمای محیط محافظت می‌کند. غده‌های پوستی غده‌های پوستی اعم از تک سلولی یا چند سلولی بلافاصله در زیر کوتیکول و یا اندکی فراتر قرار می‌گیرند. ترشحات آنها در مراحل مختلف زندگی حشره، اعمال بسیار گوناگونی را انجام می‌دهند. مهم‌ترین غده‌های پوست عبارت‌اند از: غده‌های چرب کننده، غده‌های مومی، غده‌های لاکی، غده‌های ابریشم‌ساز و غده‌های پوست اندازی. ماهیچه‌های بدن بیش از یک قرن است که معلوم شده است ماهیچه‌های بدن حشرات مانند دیگر بند پایان بجز در موارد استثنایی عموماً از تیپ مخطط است. رنگ آنها معمولاً روشن و یا خاکستری است اما ماهیچه‌های بال زرد، نارنجی و یا قهوه‌ای روشن است. اینگونه رنگ آمیزی به سبب وجود رنگدانه‌های گوناگونی است که در ساختمان آنها پراکنده‌اند. چون بدن حشرات و پیوستهای آنها از بندهای زیادی تشکیل شده است به این دلیل تعداد ماهیچه‌ها برای تامین حرکات آنها بسیار زیاد و قابل توجه است. چنانچه در بدن لارو بعضی از پروانه‌ها تعداد آنها ۳۰۰۰ و گاهی بیشتر است. دستگاه تنفس تنفس به‌وسیله شبکه‌ای از لوله‌های میان تهی ویژه به نام تراشه صورت می‌گیرد. مجموع این لوله‌ها و انشعابات متعدد آنها بطور کلی سیستم تنفسی حشره را بوجود می‌آورد. تراشه‌ها لوله‌های اکتودرمی منشعبی هستند که در دو طرف جانبی بدن به‌وسیله روزنه‌های متقارن به نام استیگمات به بیرون باز می‌شوند.

تراشه‌ها به رنگ نقره‌ای شفاف بوده و درون آنها دارای پوشش کوتیکولی مارپیچی به نام تنیدیوم می‌باشد. انتهای هر یک از لوله‌های تنفسی به یک سلول تراشه‌ای و لوله‌های تنفسی بسیار باریک به نام تراکئول ختم می‌شود. این تراکئولها که قطر آنها کمتر از یک میکرون می‌باشد برای اکسیژن رسانی بطور مستقیم به سوی اندامها، بافتها و سلولهای بدن کشیده می‌شود.

دستگاه گردش خون

دستگاه گردش خون حشرات در مقایسه با دیگر جانوران بی‌مهره سلوم‌دار بسیار ساده بوده و تنها از یک لوله پشتی تشکیل شده است. این لوله در ناحیه شکم معمولاً قلب و در قفسه سینه و سر، آئورت را بوجود می‌آورد. در پروانه لوله پشتی با خانه‌های قلب است. در اینحالت قلب به تعدادی اطاقک که در بیشتر موارد شماره آنها به ۸ عدد می‌رسد تقسیم شده است. جریان خون به داخل قلب به‌وسیله روزنه‌های جانبی آن که در حد فاصل خانه‌ها قرار دارند انجام می‌گیرد.

تولید مثل

عمل لقاح از طریق جفتگیری صورت می‌گیرد و تخم گذاشته می‌شود. در پروانه جنین به صورت رشد نیافته‌ای از تخم درمی‌آید و در ظاهر به کرمهای حلقوی می‌ماند. این لاروها طی پوست اندازی متوالی رشد می‌کنند و سرانجام محفظه‌هایی در دیواره بدن پدید می‌آید و دیسکهای شفیره‌ای شروع به پیدایش می‌کنند. این دیسکها جوانه‌های درونی هستندکه بعدها زایده‌های جانور بالغ مانند بالها، پاها و قطعات دهانی جدید از آنها حاصل می‌شوند. تغییر شکل لارو کرمی شکل به جانور بالغ در درون پیله انجام می‌شود. در این مرحله محفظه‌هایی که محتوی دیسکهای شفیره‌ای هستند باز می‌شوند و زواید جانور بالغ کم‌کم ظاهر می‌شوند.

انواع پروانه

میوهٔ اژدها، پرتغال، موز و گریپ فروت از غذاهای مورد علاقه پروانه‌ها هستند.

پروانه اطلسی این حشره شب‌زی بزرگ‌ترین بالها را در میان گروه پروانه‌ها دارد. اما بدن او کوچک است و در حدود ۵ سانتیمتر طول دارد. بالهای جلویی نوع بالغ به سمت عقب خم شده و هر چهار بال او دارای طرحهای نیمه شفاف می‌باشند. پروانه بلوطی این پروانه درشت هیکل دارای شاخکهای بسیاراتاتلمتلمالملامالمل کوچکی است و تا به سن بلوغ نرسد، غذا نمی‌خورد. نرها و ماده‌ها از نظر اندازه و رنگ با همدیگر فرق دارند. نوع نر خیلی بزرگ‌تر از نوع ماده است. نوع ماده تا زمانی که نوع نر آن را پیدا کند و با او جفتگیری نماید، پرواز نمی‌کند.

پروانه شطرنجی دم چلچله‌ای این پروانه استوایی که در همه جا پراکنده است، یک پرواز کننده قوی می‌باشد و احتمالاً برای پیدا کردن غذا مهاجرت می‌کند. پیله این پروانه به خوبی استتار شده و در صورت مورد تهدید قرار گرفتن، شاخ چنگالی شکل پشت سرشان را باد می‌کند. این شاخ بوی تنفر انگیز و بدی را در فضا منتشر می‌کند. پروانه فینیقیه‌ای نام دیگر این پروانه آپولوی کوچک می‌باشد. این پروانه در مناطق کوهستانی زندگی می‌کند و به ندرت درمناطق پایین‌تر دیده شده است. طرح روی بالهای این پروانه متغیر است بالهای او بسیار نازک بوده و دارای پولکهای ظریفی می‌باشند که نیمه شفاف به نظر می‌آید. پروانه فینیقیه در مقابل سرما بسیار مقاوم است و با وجود آن فقط در فصل تابستان فعال است. پروانه کوچک پستچی این پروانه استوایی در حاشیه جنگلها زندگی می‌کند و از شهد گل ساعتی تغذیه می‌کند. گونه این پروانه دارای ۳۰ رنگ مختلف بوده و با لرزاندن بالهای خود پرندگان مزاحم را از خود دور می‌کند.

نگارخانه

پرستودُم‌ها

• 

  پرستودم کمیاب،
  Iphiclides podalirius.

• 

  پرنده‌بال پالاوان،
  Troides trojana.

• 

  پرنده‌بال کیرن،
  Ornithoptera priamus.

• 

  Blue Mormon,
  Papilio polymnestor.

• 

  پرستودم باغButterfly,
  Papilio aegeus.

• 

  Pipevine Swallowtail,
  Battus philenor.

• 

  Common Mime,
  Chilasa clytia.

پروانه‌های کاهی‌بال

• 

  سفید سبزرگه،
  Pieris napi.

خانواده فلزلکه

خانواده فرچه‌پا

• 

  پروانه شهریار,
  The Monarch,
  Danaus plexippus
  the most widely known
  danaine butterfly.

• 

  Common Nawab,
  Polyura athamas,
  a charaxine Nymphalid
  from India.

• 

  Morpho rhetenor helena a morphine from
  South America.

• 

  Julia Heliconian,
  Dryas julia.

• 

  Sara Longwing,
  Heliconius sara
  a heliconine nymphalid.

• 

  پروانه بال‌شیشه‌ای،
  Greta oto.

• 

  Lorquin's Admiral,
  Limenitis lorquini
  a limenitidine nymphalid.

• 

  بال‌توری پلنگی،
  Cethosia cyane of
  subfamily Cyrestinae.

• 

  پروانه کما،
  Polygonia c-album.

• 

  Common Buckeye,
  Junonia coenia.

خانواده لطیف‌بالان

• 

  Monkey Puzzle,
  Rathinda amor.

• 

  Banded Blue Pierrot,
  Discolampa ethion.

سوسری ها

 
 مشخصات سوسری ها 
 شكم بند بند وبيضي شكل، بالهايي كه بطور متقاطع روي شكم قرار گرفته اند، رنگ قهوه اي بلوطي يا سياه، اندازه اي بين يك تا پنج سانتيمتر.
 
انواع سوسری ها
                   
     - بلاتلا ژرمانيكا                 - پريپلانتا امريكانا               - بلاتا اورينتاليس
                  
 
نحوه زندگی سوسری ها 

سوسك ها پس از ورود به اماكن و مستقرشدن در محل مناسب شـروع به تخم ريزي مي كنند. تخم سوسك به تـعـداد شـانزده تـاچهل و هشت عدد مي باشد كه درون پوشش يا كپسولي قهوه اي و لوبيا مانندشامل دورديف مـوازي اتاقكهاي حاوي تخم به نـام اائوتك(Ootheca) قراردارد.

سوسري ها اين كپسول ها را در محلهاي تاريك و  دور از چشم در شكاف ها و درزها گذاشته و يا به  سطوح زيرين مـيز وصندلي يا تختخواب ا،جعبه  چوبي و ديگر وسايـل بسته بـندي شده  مي چسبانند.

كپسول ها بتدريج بزرگ شده، پس از مدتي سوسك هاي جوان سفيدرنگ كوچك بدون بال از درون آن خارج مي شوند. 
از ابتداي  تخـم ريزي تا خارج شدن نوزاد سـوسك (نـمف)،   سي تا پنجاه روز طول مي كشد. سوسري بالغ چند ماه تا يكسال زندگي مي كند و در اين مدت  عمل تخم ريزي چندين بار تكرار مي شود.  

- سوسري ها گرما را دوست دارند و پشت رادياتورها و لوله های آب گرم مخفی می شوند. 
- روزها در شكاف و درز ديوارها، چهارچوب درها ومبل ها پنهان مي شوند.  
- نقاط تاريك مانند : 
- تختخواب، پشت يخچال و اجاق خوراك پزي و ظروف آشپزخانه، كابينت ها،  
توالت، حمام  - لوله بخاري، محل نگهداري حيوانات، زيرزمين ها،  داخـل تلويزيون و راديو و ديگر وســايل الكــتريكي، آبروها و سيستم فاضلاب محل اختفای سوسک ها است . 
گروهی از سوسری هااز طريق راه رفتن و پرواز حركت كرده و نيز همراه وسايط حمل و نقل، كشتي و هواپيما مسافت هاي طولاني را طي میکنند.                       

- مجاري فاضلاب،  - وسايل بسته بندي شده، 
- جعبه بطري هاي نوشابه، -كيسه هاي سيب زميني و پياز و ساير مواد غذايي كه بگونه اي نامناسب انبار شده اند،  
- اماكن و منازل آلوده مجاور، - دودكش بخاريها،  راههاي انتقال اين حشرات هستند.
 
سوسري ها منشا گرمسيري دارند اما برخي گونه هاي آنها در نواحي معتدل و نيز در قسمت هايي از خانه ها و ساختمان هايي كه هواي گرم و مرطوب و غذاي كافي وجود دارد بسر مي برند.
اين حشرات مواد شيرين و نشاسته اي را ترجيح ميدهند. آنها از شكر و شكلات هاي شيرين، شير، پنير، گوشت، نان و ساير غلات و نيز از مقوا، جلد كتاب، چوب هاي روي سقف، كفي كفش، لاشه سوسري هاي مرده و فلج، خون خشك شده و تازه، مدفوع، خلط، ناخن دست و پاي افراد مريض و خوابيده تغذيه مي كنند. 
 
سـوسـري ها از آفات مهمي محسوب مي شوند كه از كثافات، غـذاهاي فـاسد، پارچه و چسب كتاب تغذيه نموده، قسمتي از غــذاي هضم نشده خود را برمي گردانند، به دفع مدفـوع روي غذا عادت دارند، از دهان و غدد خود ماده ای ترشح مي كنند كه در مسير حركت آنها و منابع غذاييشان بوي ماندگار و نامطبوعي ايجاد مي كنند.

ســوســري ها با آلــوده كردن كـردن مـواد غذايي از طـريق عـوامـل بيمـاري زاي مـوجود در توالت ها، زباله ها، و . . .، عامل انتقال :

- بيماري هاي باكتريايي:  -اسهال - ديسانتري -وبا  -تب تیفوئيد        

- بيماري هاي ويروسي:   -فلج اطفال

- حمل تخم كرم هاي انگلي
 و نيز واكنش هاي آلرژيك مانند ناراحتي پوستي، خارش، تورم پلك و ناراحتي هاي تنفسي را ايجاد مي كنند.

راه های مبارزه با سوسری ها
- جمع آوري و نگهداري مواد غذايي در ظروف درپوشدار در كابينت و يخچال،
- استفاده از زباله دان هاي دردار و قابل شستشو و استفاده از كيسه زباله،
- شستشو و پاك كردن كليه سطوح، وسايل، ظروف و سطل هاي زباله، ابتدا با مواد پاك كننده مانند پودر و مايع ظرفشويي (بمنظور خذف چربي و ساير مواد آلي كه منبع تغذيه حشرات مي باشند)، سپس ضدعفوني آنها با مواد ضدعفوني كننده مانند پودرپركلرين و وايتكس (جهت از بين بردن ميكروب ها).
- استفاده از انبارها و زيرزمين هاي فاقد رطوبت و آب.
- بررسي بسته بندي ها، شانه هاي تخم مرغ، كارتن ها و نيز السبه شسته شده و مبلمان قبل از ورود به ساختمان.
- مسدود كردن شكاف هاي كف اتاق ها، چهارچوب درها و كانل هاي عبور لوله هاي آب، فاضلاب و كابل هاي برق